Wystąpienie 14.10.2003 UAM Poznań

Wprowadzenie

            „Ludzie wyobrażają sobie Rumunię jako kraj dziki, niebezpieczny, biedny i niezbyt ciekawy...

Chyba nikt, kto kiedykolwiek odwiedził Rumunię, nie pozostał niewrażliwy na jej uroki. Większość osób, które trafiły tam ostatnio z entuzjazmem opisuje swoje doświadczenia, polecając ten kraj zwłaszcza poszukiwaczom przygód ruszającym w drogę z chudym portfelem. ...

 Rumuni są niezwykle pryjaźnie nastawieni do przybyszów z zagranicy. Gościnnością i uprzejmością zostawiają Polaków daleko w tyle.” - przewodnik Pascal

 

Język, pochodzenie

            Językiem rumuńskim posługują się 23 miliony mieszkańców Rumunii oraz 4 miliony ­mieszkańców Republiki Mołdawii. Oprócz tego na terenach Chorwacji, Grecji, Bułgarii, Macedonii i Albanii istnieją skupiska ludności posługującej się dialektami blisko spokrewnionymi z językiem rumuńskim.

            Mimo silnych bałkańskich wpływów język rumuński zachował i konsekwentnie potęguje swój romański charakter; 80% słownictwa ma romański rodowód, z czego 20% to neologizmy głównie pochodzenia francuskiego; pozostałe 20% stanowią zapożyczenia słowiańskie, węgierskie, nowogreckie i tureckie.

            Mircea Eliade w swojej książce „Rumuni. Zarys Historii” pisze:

„Rumuni są potomkami dwóch wielkich ludów starożytnych: Geto-Daków i Rzymian. Getowie, zwani przez  Rzymian Dakami, pochodzą z wielkiej rodziny trackiej, głęboko za­korzenionej w tradycji antycznej i najstarszych religiach Hellady”.

            Dacja zdobyła wielką sławę z powodu swych bogactw i zasobów naturalnych. Urodzajne ziemie pozwoliły na szybki rozwój ­rolnictwa. Podkarpackie wzgórza sprzyjały hodowli zwierząt, jeziora wzdłuż Dunaju i rozlewiska znajdujące się w jego dolinie obfitowały w ryby; sól i złoto znajdowano bez trudu i to w tak wielkiej ilości, że po podboju Dacji Trajan zniósł podatki w całym Imperium, ponieważ sama eksploatacja złóż w Transylwanii wystarczała na pokrycie „defi­cytów budżetowych":

            „Dacja była jednym z najbardziej zalu­dnionych regionów świata antycznego. Na krótko przed podbojem rzym­skim przyszła Dacia Felix stała się „Kalifornią" ówczesnej epoki. Oprócz bogactw materialnych Geto-Dakowie posiadali także waż­ne cechy: tężyznę, pracowitość, odwagę i bogobojność. Wszyscy autorzy klasyczni potwierdzają głęboki i szczery charak­ter ich życia religijnego.”

            Tę cechę mógł mieć na uwadze i Apostoł Andrzej przepowiadając tu ewangelie i chrzcząc Daco-Rzymianów jako pierwszym narodem na północ od Dunaju. To właśnie wiara chrześcijańska pozwoliła ludowi przetrwać falę najeźdźców, która napływała jedną za drugą przez trzy wieki. Później przybycie Słowian i wpływy obrządku bizantyńsko-słowiańskiego wprowadziły Rumunów w krąg kultury wschodniej, czyniąc z Rumunii jedyny kraj romański, w którym tradycyjną religią jest prawosławie. Okupacja turecka oznaczała dla narodu rumuńskiego przyjęcie kolejnych elementów cywilizacji Orientu, słabnących jednak pod naporem nurtu kultury zachodnio-europejskiej, w szczególności francuskiej. Rumunia jako niepodległe państwo, powstała ze zjednoczenia istniejących już w średniowieczu księstw Mołdawii i Wołoszczyzny.

            W swojej książce „Rumuni – zarys historii” M. Eliade pisze: „ten naród żyjący na rubieży, Rumuni dwóch księstw, wszedł na karty historii z misją równie wspaniałą – jako obrońca cywilizacji i chrześcijaństwa zachodnio-łacińskiego. Przez wieki Rumuni sprawowali pełną poświęcenia, anonimową misję, przelewają krew w walkach z Turkami i Słowianami z terenów uralskich. W tym samym czasie Zachód starał się odpocząć, umocnić i przygotować do objęcia hegemonii w Europie.”

 

Polska i Rumunia

            Według posła polskiego w Parlamencie Rumuńskim Jana Piotra Babiasza :

„Ostatnie 200 lat to ciągła historia udziału Polaków w tworzeniu niepowtarzalnych wartości, jakie mogło zrodzić spotkanie dwóch chrześcijańskich narodów. W ciągu minionych ponad czterech stuleci nie stanęły z bronią skierowaną przeciwko sobie te dwa Kraje, których mam szczęście i zaszczyt być synem. Jest to powód do dumy, bo taka postawa sąsiadujących narodów wcale nie jest częsta. Niestety, nie jest ona w Europie szerzej znana. W dzisiejszych czasach inne narody, nawet te, które nie mają tak chlubnej historii pokojowego współistnienia, wyznaczają nam nieokreślone i odległe terminy połączenia z „Zjednoczoną Europą” i nie chcą pamiętać, że to nasi przodkowie, Polacy i Rumuni, taką Europą w tej części kontynentu zgodą przez wieki tworzyli.”

            „Mądrzy ludzie dowodzą tego i uczą, a ja wiem o tym także z własnego doświadczenia życiowego, że z sąsiadami trzeba żyć w zgodzie, że trzeba ich szanować także wtedy, gdy różnią się od nas. We współżyciu narodów bardzo ważne jest to co łączy, ale ważne są też różnice, bo one mogą wyzwalać ruch, postęp i w efekcie prowadzić naprzód.”-  Anna Mamulska : „Polacy w Rumunii mówią o sobie”

            Kierując się taką zasadą dzisiaj 80 % Rumunów dostrzega korzyści włączenia kraju do struktur Unii Europejskiej.

 

Rozszerzenie UE

 

            Rozszerzenie UE, jest największym wyzwaniem, przed jakim staje Europa u progu XXI w. Przystąpienie Rumunii do UE popiera większa część obywateli tego kraju oraz polityków rumuńskich. Jest to fundament obecnej polityki zagranicznej. Dla Rumunii włączenie do UE jest jedyną właściwą opcją, która może jej zapewnić pełną, całkowitą reintegrację do systemu wartości promowanej przez demokrację zachodnioeuropejską, do systemu, w którym dzięki historii, kulturze, tradycji i położeniu geograficznemu Rumunia jest jego częścią. Udział R w UE stanowi gwarancję stabilności, wzrostu ekonomicznego i rozwoju. Ustalenie roku 2007 jako daty przystąpienia Rumunii do UE jest korzystne tak dla nas, jak i dla Unii, ponieważ zachowujemy ten sam j scenariusz ustaleń. W roku 2004 mamy nadzieję zamknąć większość rozdziałów, istotnych dla konsolidacji mechanizmów ekonomiczno-­rynkowych.

            Zarówno obywatele Rumunii jak i UE stają przed takimi samymi wyzwaniami i problemami, jak: miejsca pracy, walka z biedą, wychowanie, zapewnienie przyzwoitego wykształcenia, opieka medyczna, problemy ochrony środowiska, zmian klimatycznych i bezpieczeństwa, zabezpieczenia alimentacyjnego. Nasi obywatele pragną Europy  aktywniejszej w sprawach zagranicznych, w zagadnieniach bezpieczeństwa i obrony, walce z bandytyzmem i terroryzmem. Pragną również zmniejszenia biurokracji, bezpiecznej ekonomii, zachowania niezależności kraju, tożsamości krajów Unijnych równolegle z pogłębieniem integracji. Wpisując się w nieodwracalny proces modernizacji, którą nam narzuca integracja z UE, przygotowanie do włączenia położyło nacisk na generalny rozwój społeczeństwa rumuńskiego.

            Równolegle z powyższym Rumunia jest w sposób prawny zainteresowana tożsamością polityczną, ekonomiczną i socjalną w Unii, do której wejdzie, a tym samym - własną tożsamością.

            Owa troska jest w pełni zrozumiała, u i ma realne podstawy. W tym czasie w roku 2004 zostanie prawdopodobnie zorganizowana Konferencja Międzyrządowa i zostanie podpisany nowy traktat lub fundament prawny UE, który będzie mógł wejść w życie w roku 2006 (w tej sytuacji zostanie radykalnie zmieniony aktualny traktat). Oznacza to, że w tym samym czasie dojdzie do włączenia Rumunii i transformacji w UE. Stąd narodowy interes społeczności rumuńskiej, by brać udział w tych naradach i współuczestniczyć w idei i zawiązaniu przyszłych struktur, w których znajdzie się Rumunia.

 

            Integracja z Unią Europejska jest procesem, wobec którego nie pozostaje obojętne żadne Ministerstwo czy instytucja rumuńska, a wszystkie kieruje się zasadami przewidzianymi w konwencji Europejskiej. Strategia generalna promowana przez Ministerstwo Kultury przewiduje specjalne promowanie różnorodnych kultur, ochrony tożsamości kulturalnej społeczności etnicznych. Już na początku 2007 r przewiduje jako priorytety - zabezpieczenie warunków i zaspokojenie żądań i aspiracji kulturalnych obywateli kraju oraz innych narodowości.

Zasady działalności Min. Kult. są następujące:

-         promocja utrzymanie i ochrona aktów twórczych,

-          promocja i ochrona tożsamości kulturowej mniejszości narodowych, tradycji i twórców ludowych,

-          promocja i ocena narodowego dziedzictwa kulturowego

-          rozwój stosunków kulturalnych, dla zachowania i wyrażania tożsamości kulturalnej społeczeństw rumuńskich poza granicami kraju,

-          rozwój stosunków kulturalnych Rumunii z innymi krajami, organizacjami europejskimi i międzynarodowymi.

 

Kościół

            Integracja z Unią Europejską jest procesem, wobec którego nie pozostaje obojętny również Kościół Prawosławny.

 Kościół podpisał w tym kierunku Deklarację Wyznań do integracji Rumunii w Unii Europejskiej, dla trzech ważnych powodów:

1.      Rumuński Kościół pozostał wierny przykazaniom, z którymi zwrócił się Zbawiciel do apostołów - by przepowiadali ewangelię narodom. Tą drogą wskazuje na powstanie kultów narodowych.

2.      Struktury Kościoła Prawosławnego zbliżają się wyraźnie do struktur Wspólnoty Europejskiej, przez jego charakter synodalny lub ugodowy, tak dla identyfikacji każdego narodu, jak i dla związku wspólnoty pomiędzy nimi. W Brukseli istnieje biuro Patriarchatu Ekumenicznego z Konstantynopola, co jest wyrazem duchowego wkładu, jaki Prawosławie może wnieść do duchowej budowy Wspólnoty Europejskiej.

3.      Specyficzna tożsamość rumuńskiego prawosławia, wyznająca wiarę wschodnią w języku o pochodzeniu łacińskim, a zatem wywodzącym się z zachodniego kręgu kulturowego, może stanowić pomost do spotkania i porozumienia pomiędzy Wschodem i Zachodem tak, jak przedstawili to Jego Świątobliwość Patriarcha Teoctyst i Jego Świątobliwość Jan Paweł drugi, podczas wizyty Ojca Świętego w Rumunii.

            Chciałabym zapewnić Państwa, że pomimo nieobecności tych faktów w mediach, Rumunia jest obecna we wszystkich ważnych wydarzeniach.

            W Poznaniu mam okazję uczestniczyć, co roku w akcjach organizowanych w duchu naukowej, kulturalnej, sportowej integracji europejskiej. Między innymi w kwietniu tego roku w Poznaniu razem z Ambasadą Rumuńską zorganizowałam wystawę ikon malowanych przez dzieci rumuńskich.

            W ubiegłym miesiącu grupa licealistów z miejscowości Brasov była obecna na Europejskim Spotkaniu Młodzieży, zorganizowana z okazji siedemset pięćdziesiątej rocznicy lokacji Miasta Poznania. Tydzień wspólnego pobytu młodzieży z różnych krajów świata zaowocował nieprawdopodobną integracją i życzliwością młodzieży. Dodam, że zeszłym roku Gimnazjum 24 z Poznaniu nawiązało wymianę z Liceum z Brasov. O ich wspólnych pozytywnych doświadczeniach można przeczytać na stronie internatowej Gimnazjum 24.

            W zeszłym roku zorganizowałam także razem z Towarzystwem Przyjaciół Dzieci z Poznania pod patronatem Urzędu Miasta - Festyn Integracji Europejskiej dla dzieci niepełnosprawnych, na którym była obecna 33 osobowa grupa z Rumunii.


            Dwa lata temu na Międzynarodowy Festiwal Chórów Uniwersyteckich przyjechała grupa studentów z miejscowość Cluj - według prasy ich nowoczesne interpretację wykonywanych utworów były rewelacją festiwalu.

W tym samym roku w zawodach kajakarskie Rumunia zajęła I miejsce na Malcie. Rok wcześniej Rumunia uczestniczyła w Międzynarodowej Konferencji Historycznej pt.„Traktaty Karłowickie w 1699 roku i ich następstwa”. Z tą okazją dzień rumuński został poświęcony stosunkom polko-rumuńskim na przestrzeni dziejów.

            Na niwie naukowej i kulturowej gdzie odbywają się konkursy i olimpiady młodzieżowe, Rumunia jest również laureatką pierwszych miejsc. W sierpniu teko roku czterech licealistów z Bucuresti i Iasi zajęło I i II miejsca w Olimpiadzie Informatycznej w USA. Podobnie było w ubiegłym roku, w dziedzinach matematyki i informatyki, co świadczy o dobrym poziomie szkoły rumuńskiej. Podkreśliłam tu osiągnięcia młodzieży rumuńskiej, ponieważ to właśnie ona jest potencjalnym kandydatem do Unii Europejskiej

 


 SPRAWY BIEŻĄCE W STOSUNKACH POLSKO-RUMUŃSKICH

 

            W ostatnim okresie można mówić o swoistej ofensywie rumuńskiej na rzecz rozwoju stosunków z Polską. Dowodem tego są liczne wizyty rumuńskie na szczeblu ministrów resortowych. W ramach prowadzonych rozmów ze strony rumuńskiej największe zainteresowanie dotyczy:

- osiągnięć gospodarki polskiej w procesie restrukturyzacji i adaptacji do wymogów gospodarki unijnej;

- polskich doświadczeń w negocjacjach z Unią;

- doświadczeń polskich w zakresie programów rządowych dla małych i średnich przedsiębiorstw;

- możliwości udziału polskich firm w procesach prywatyzacyjnych i inwestycyjnych.

            W nadchodzących latach można się spodziewać dalszego wzrostu zainteresowania firm polskich inwestowaniem w Rumunii. Rynek rumuński jest, bowiem obecnie bardziej atrakcyjnym i dostępnym dla polskiego kapitału niż inne rynki tej części Europy.

 

 Perspektywy współpracy

 

            Istnieją szerokie możliwości rozwoju współpracy głównie w następujących dziedzinach:

-          w dużych programach inwestycyjnych, np. budowie autostrad oraz ropo- i gazociągów, planowanych na terenie Rumunii tranzytowo z basenu Morza Kaspijskiego do Europy Zachodniej,

-          w przemyśle okrętowym przez dostawy polskich silników i wyposażenia w zamian za statki,

-          w motoryzacji,

-          w zakresie sprzętu drogowo-budowlanego,

-          taboru kolejowego,

-          dostaw maszyn dla modernizacji kopalń rumuńskich,

-          udziału firm polskich w zaopatrzeniu rolnictwa rumuńskiego w maszyny i sprzęt rolniczy -(głównie dla małych i średnich przedsiębiorstw) oraz w budowie rumuńskiego przemysłu spożywczego i przetwórstwa,

-          pełniejszym wykorzystaniu naturalnej komplementarności w dziedzinie artykułów rolno-spożywczych, wynikającej z różnic klimatycznych,

-          współpracy w dziedzinie przemysłu obronnego.

 

            Rozwój handlu między naszymi krajami uzależniony jest w głównej mierze od działalności promocyjnej na rynku, możliwości płatniczych, jakości wyrobów i terminowości dostaw.

W I półroczu 2003 r., w porównaniu z I półroczem 2002r., odnotowano 68% wzrost wymiany handlowej między Polską i Rumunią. Polski eksport osiągnął wartość 196 mln USD (wzrost o 72,4%), a import z Rumunii - 90,5 mln USD (wzrost o 60 %). Dodatnie dla Polski saldo wynosi 105,5 mln USD. W eksporcie do Rumunii dominują takie to towary jak: meble, różne przetwory spożywcze, płyty pilśniowe, sprzęt RTV, środki piorące i czyszczące, maszyny górnicze, turbiny na parę i ich elementy, tworzywa sztuczne i wyroby z nich, papier i wyroby z papieru. W imporcie: silniki spalinowe i części do montażu samochodów (głównie do samochodów osobowych Daewoo), wyroby z aluminium, środki do prania i czyszczenia, włókna syntetyczne, odzież, olej jadalny.

            Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w Rumunii na koniec grudnia 2002 roku były zarejestrowane 202 spółki z polskim kapitałem (łączny kapitał zakładowy 6,1 mln USD).

 

            W artykule „ODKRYWANIE SASIADA (1– Gazeta Uniwersytecka z 1997 roku)” dyplomata Roman Wyborski pisze:

„Wszak w każdej dziedzinie życia, w każdej prawie specjalności Rumun jest potencjalnym, oczywistym  partnerem tak  Polaka, jak kogokolwiek: aktorzy, architekci, biolodzy, chemicy, itd., wg alfabetu, do studenta, teatromana, wykidajły, złotnika i żołnierza. I jak to w wielu indywidualnych przypadkach oraz w niektórych dziedzinach bywa, Rumun jest po prostu lepszy.”